Rynek technologii podwójnego zastosowania (dual-use) w Polsce i Europie znajduje się w punkcie zwrotnym – wydatki obronne państw członkowskich EDA wzrosły o 62,8% (do 381 mld EUR w 2025 r.), a wartość europejskich inwestycji w sektorze defence-tech osiągnęła 3,881 mld USD. Pomimo ogromnego napływu kapitału, polski ekosystem innowacji obronnych mierzy się z głębokimi barierami systemowymi, finansowymi oraz regulacyjnymi. Raport ekspercki Instytutu Łukasiewicz – ITECH z kwietnia 2026 roku przedstawia kompleksową diagnozę polskiego rynku oraz kluczowe rekomendacje strategiczne.

Metodologia badania i kontekst rynkowy

Rosnące napięcia geopolityczne oraz zmiana architektury bezpieczeństwa w Europie sprawiły, że technologie łączące zastosowania cywilne z militarnymi stały się filarem suwerenności technologicznej. Przejawem tego dynamizmu są liczby:

• Wydatki obronne państw EDA: wzrost z 234 mld EUR w 2020 roku do szacowanych 381 mld EUR w 2025 roku (skok o 62,8%).
• Inwestycje w defence-tech i dual-use: wzrost z 293 mln USD w 2016 roku do 3,881 mld USD w 2025 roku.

Odpowiedzią na bariery systemowe jest raport naukowo-badawczy Instytutu Łukasiewicz – ITECH pt. „Bariery rozwoju technologii dual-use w Polsce. Diagnoza ekspercka ekosystemu innowacji obronnych” (Warszawa, kwiecień 2026 r.), opracowany przez zespół pod kierunkiem dr. Piotra Lewandowskiego, dr. hab. Tomasza Pawłuszki oraz mgr. inż. Adama Rosika (redakcja merytoryczna: Maria Nalewajko, partner: Bank Gospodarstwa Krajowego – BGK, ISBN 978-83-60561-39-3).

Badanie zrealizowano w metodologii mixed-methods (desk research oraz badanie ankietowe CAWI) na próbie N=33 wybitnych ekspertów. Ponad 2/3 badanych posiada co najmniej roczne praktyczne doświadczenie w branży (30% powyżej 5 lat, 24% w przedziale 3–5 lat, 21% w przedziale 1–3 lat). Struktura stanowisk obejmowała: dyrektorów (45%), kierowników (27%), specjalistów (9%), ekspertów (9%), doradców (6%) oraz kadry zarządcze (3%). Respondenci reprezentowali sektor chemiczny (27%), naukę i B+R (21%), energetykę (21%), lotnictwo (18%), metalurgię (15%), finanse (9%) oraz przemysł zbrojeniowy (9%).

Część 1: Pojęcie i potencjał gospodarczy technologii dual-use w Polsce

Czym w praktyce jest technologia dual-use?

Status dual-use nie jest immanentną cechą samej technologii, lecz wynika z kontekstu jej zastosowania, zaspokojenia realnego popytu obronnego oraz wdrożenia w siłach zbrojnych.

W świetle Rozporządzenia PE i Rady (UE) 2021/821 towary podwójnego zastosowania to produkty (w tym oprogramowanie i know-how) wykorzystywane do celów cywilnych i wojskowych. Raport Łukasiewicz – ITECH akcentuje jednak, że przypisywanie statusu dual-use wyłącznie we wnioskach grantowych jest błędem. Technologia cywilna (np. dron rolniczy, algorytm AI czy szyfrowanie) staje się rozwiązaniem podwójnego zastosowania dopiero w momencie walidacji wojskowej i integracji z potrzebami obronnymi.

Opłacalność gospodarcza i dywidenda innowacyjna

Inwestycje w cywilno-wojskowe B+R generują potężny efekt przyciągania kapitału prywatnego (crowding-in) oraz wywołują długookresowy wzrost produktywności w całej gospodarce. Nakłady publiczne przynoszą tzw. dywidendę innowacyjną (Innovation Dividend), skracając łańcuchy dostaw i kreując wysoko płatne miejsca pracy w przemyśle zaawansowanych technologii.

Część 2: Bariery regulacyjne i prawne – przeregulowanie i niepewność

Europejski i krajowy system kontroli eksportu oraz procedury licencjonowania są niedostosowane do dynamicznych cykli innowacji, co prowadzi do zjawiska over-compliance oraz paraliżu decyzyjnego. Aż 64% ekspertów uczestniczących w badaniu jednoznacznie oceniło, że obecny zakres regulacji nie odpowiada wymogom nowoczesnych procesów innowacyjnych.

Do najbardziej uciążliwych barier regulacyjnych zaliczono:

• Niejednoznaczność przepisów kontroli eksportu: Brak jednolitej interpretacji unijnych list kontrolnych rodzi zjawisko forum shopping.
• Klauzule catch-all i nadmierna kontrola (over-compliance): Obawa przed sankcjami finansowymi i karnymi zmusza przedsiębiorstwa do rezygnacji z projektów obronnych.
• Brak uregulowań dla Niematerialnego Transferu Technologii (ITT): Przepisy nie nadążają za cyfrową wymianą wiedzy, pracą w chmurze i kodem źródłowym.
• Brak spójności regulacyjnej UE z USA i NATO: Różnice w standardach certyfikacji i cyberbezpieczeństwa utrudniają interoperacyjność.

Część 3: Dolina Śmierci i wyzwania finansowe

W polskim ekosystemie występuje głęboka luka w finansowaniu fazy skalowania i walidacji (TRL 6–8), a dostępne instrumenty grantowe są zbyt wolne i biurokratyczne. Według badań 52% respondentów wskazało na krytyczny brak elastyczności finansowania.

Główne wyzwania w obszarze finansowania obejmują:

• Luka w fazie scale-up (Valley of Death):** Brak kapitału na budowę linii produkcyjnych, badania na poligonach i certyfikację (TRL 6–8).
• Skomplikowane i powolne konkursy: Czas rozstrzygania konkursów B+R wynosi od 1 roku do 2 lat, co eliminuje polskie firmy z konkurencji.
• Awersja do ryzyka kapitału prywatnego: Krajowe fundusze VC rzadko inwestują w projekty obronne ze względu na długie cykle zakupowe wojska.
• Protekcjonizm zakupowy w UE (buy national): Mniejsze podmioty mają trudności z wejściem do międzynarodowych konsorcjów.

Część 4: Rozproszenie instytucjonalne – brak koordynacji

Polski ekosystem jest rozproszony, nieprzejrzysty i pozbawiony jednego punktu kontaktowego (Single Point of Contact). W badaniu Łukasiewicz – ITECH 57% ekspertów zidentyfikowało brak dedykowanych agencji publicznych oraz rozproszenie kompetencji pomiędzy resorty (MRiT, MON, NCBR, PFR, BGK) jako kluczowy hamulec rozwoju.

Ocena barier organizacyjnych i braku dedykowanej agencji	Udział procentowy respondentów
Kluczowa bariera organizacyjna (Zgoda)	57%
Stanowisko umiarkowane	27%
Brak problemu / Przeciwne zdanie	16%

Brak centralnego ośrodka koordynującego (na wzór amerykańskiego DARPA, brytyjskiego DASA czy francuskiego AID) powoduje, że innowatorzy nie mają jasnej ścieżki konsultacji compliance ani walidacji operacyjnej.

Część 5: Wąskie gardła technologiczne, infrastrukturalne i kulturowe

W obszarze technologicznym i operacyjnym eksperci wskazują na cztery kluczowe bariery:

• Brak poligonów testowych dedykowanych dla dual-use: MŚP i startupy mają mocno ograniczony dostęp do wojskowych obiektów testowych.
• Zależność od surowców krytycznych: Przerwanie łańcuchów dostaw metali ziem rzadkich (np. neodym, dysproz) uderza w produkcję sensorów i napędów.
• Aparatura i mikrokontrolery: Wydłużony czas oczekiwania na zaawansowaną elektronikę obniża tempo prac B+R.
• Przetwarzanie informacji niejawnych: MŚP nie dysponują funduszami na budowę certyfikowanych stref bezpiecznych.

W sferze akademickiej problemem pozostają pacyfizm akademicki, brak wewnętrznych Działów Export Control Compliance oraz obawy przed blokadami publikacyjnymi z uwagi na tajemnicę wojskową.

Część 6: Strategiczne rekomendacje dla rozwoju technologii dual-use w Polsce

Lp.	Obszar	Strategiczne rekomendacje naprawcze
01	Model popytowy	Wdrożenie modelu Demand-Driven zaspokajającego pilne, realne luki operacyjne wojska zamiast deklaracji grantowych.
02	Instytucje	Powołanie Dedykowanej Agencji Dual-Use / Single Point of Contact skupiającej rozproszone kompetencje resortowe.
03	Finansowanie	Wprowadzenie szybkich grantów walidacyjnych oraz mikrograntów adaptacyjnych (do 0,5 mln zł) od PoC do produkcji seryjnej.
04	Infrastruktura	Utworzenie sieci cywilno-wojskowych poligonów i laboratoriów testowych dla badań na poziomach TRL 6–8.
05	Zamówienia	Reformowanie zamówień publicznych i wprowadzenie procedur Fast-Track dla cywilnych innowatorów.
06	Compliance & IP	Budowa wydziałów Export Control Compliance oraz jasnych standardów zarządzania własnością intelektualną na uczelniach.

Metryczka i źródło opracowania: Niniejszy artykuł opracowano na podstawie raportu: „Bariery rozwoju technologii dual-use w Polsce. Diagnoza ekspercka ekosystemu innowacji obronnych”, Łukasiewicz – ITECH Instytut Innowacji i Technologii (we współpracy z Bankiem Gospodarstwa Krajowego – BGK), Warszawa, kwiecień 2026 r. Autorzy: dr Piotr Lewandowski, dr hab. Tomasz Pawłuszko, mgr inż. Adam Rosik. Redakcja merytoryczna: Maria Nalewajko. ISBN 978-83-60561-39-3.